Militaria Średniowiecza

Powiat nidzicki jest obszarem bogatym w zabytki archeologiczne - zapewne częściowo jeszcze nie odkryte. Duży wpływ na postrzeganie historii naszego regionu mają zabytki archeologiczne gminy Janowiec Kościelny oraz jej okolic. Ziemia poborzańska, uważana jest jako jedna z ciekawszych terenów badawczych w Polsce. Występują tam m..in.: okazałe grodzisko wczesnośredniowieczne w Grzebsku 53°13'23"N 20°35'35"E, cmentarzyska średniowie- czne zwane „żalami" oraz kurhany w miejscowościach: Pokrzywnica Wielka 53°16'38"N 20°32'26"E, Bielawy 53°14'28"N 20°31'40"E, Bukowiec Wielki, Szczepkowo Borowe.

prehsred1

Dzięki zaangażowaniu uczniów Zespołu Szkół w Janowcu Kościelnym ,oznakowane zostały cztery stanowiska archeologiczne. 53°17'25"N 20°31'22"E Przy każdym z nich znajduje się obecnie tablica opisująca dane zabytki.

Równie ciekawymi śladami historii naszego regionu są znaleziska z rejonu gminy Kozłowo. Południowa część gminy wytyczała w starożytności i we wczesnym średniowieczu teren graniczny odmiennych etnicznie ludów - bałtyjskiego i słowiańskiego. Z tego okresu.pochodzi wyko-pana w Sławce Małej, trapezowa siekierka z rytem ryby, a także i kości zwierząt hodowlanych, ziarna upraw zbożowych. znalezione w miejscowości Kownatki. W Sławce Wielkiej istnieją ślady z początków epoki brązu, w postaci cmentarzysk całopalnych wskazujące na charakter rytuału pogrzebowego z zamierzchłych czasów. Z epoki żelaza dowodami istnienia osadnictwa kultury kurhanów zachodniobałtyjskich są odkryte kurhany w Niedanowie, Sarnowie, Sławce Wielkiej.
Znaleziska z Gołębiewa świadczą o istnieniu tu cmentarzyska ludności tzw. kultury przeworskiej, identyfikowanej z germańskimi plemionami Lugiów / Wandalów, znanych z antycznych przekazów. Odkryta nekropolia użytkowana była od II w.p.n.e. do II w. n.e. Cmentarzysko w Gołębiewie, jest jednym z najdalej na północ wysuniętych stanowisk kultury przeworskiej, której ludność zamieszkiwała na przełomie er ziemie dzisiejszej południowej i środkowej Polski. Na podstawie tego i innych cmentarzysk z okolic Nidzicy (m.in. w Niedanowie i Gródkach) archeolodzy wyróżnili tu tzw. grupę nidzicką kultury przeworskiej. Jej odmienność od pozostałych obszarów wyrażała się m.in. obecnością na cmentarzyskach różnego rodzaju konstrukcji kamiennych, m.in. kręgów z ustawionych kamieni oraz tzw. bruków przykrywających jamy grobowe. Ponadto cmentarzysko w Gołębiewie wydaje się być najstarszym, a przy tym największym cmentarzyskiem omawianej kultury z okolic Nidzicy. Najwcześniejsze groby z powyższej nekropoli mogą być datowane na połowę II w. p.n.e.
Jezioro Kownatki kryje w sobie ślady osadnictwa z młodszej epoki kamienia (4000 - 1700 lat p.n.e.). Odkryto w nim na południowo-zachodnim krańcu osadę ludności kultury Ceramiki grzebykowej. Architektura tej ówczesnej osady charakteryzowała się zabudowaniami umiejscowio-nymi na palach bezpośrednio nad lustrem wody jeziora.

prehsred3


Na terenie obecnej Nidzicy, na wzniesieniu górującym nad okolicą, ulokowana była wczesnośredniowieczna osada pruska, od wieków zamieszkiwana przez przedstawicieli plemion sasińskich.

prehsred4

W połowie XIII w. Ziemia Sasińska została zajęta i skolonizowana przez Zakon Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie. Na wzgórzu, w miejscu wspomnianej osady, krzyżacy wybudowali drewniano - ziemną fortecę, a u jej podnóża gród, wykorzystując przy tym naturalne walory obronne terenu tj.: zewsząd rozlegające się bagna, rzekę Nidę oraz okazałe wzgórze.

prehsred5

Wybudowana warownia stała się najdalej wysuniętym na południe, ważnym strategicznie punktem przygranicznym z Mazowszem. W późniejszym czasie fortecę zastąpiono murowanym zamkiem. Wiele przemawia za tym, że Neidenburg w połowie XIVw. był nie tylko ośrodkiem obronnym ,czy strażnicą strzegącą granic przed ewentualnymi najazdami z Litwy i Mazowsza, ale pełnił również funkcję centrum administracyjnego tego okręgu.

Przed krzyżackie wały obronne - Znajdują się między miejscowościami: Wały - Zimna Woda. Jedne z najlepiej zachowanych średniowiecznych wałów obronnych na obszarze Polski. Obecnie zachowane na odcinku ok. 3 km. Miejscami wysokie do 2 m. Pierwotnie główny wał obronny liczył pow. 4 km i łączył się z jeziorem Czarnym, jako kolejną naturalną przeszkodą.

prehsred6

Wymienione fortyfikacje naziemne, to bardzo ciekawy przykład systemu obronnego, na który w uszczegółowieniu składają się: obecnie prawie całkowicie wyschnięte koryto rzeki Czarnej, główny wał obronny, wał dostawiony [zapasowy, znajduje się kilkadziesiąt metrów za wałem
głównym, służył do obrony po utracie wału głównego].
Tuż za wałem głównym w lesie znajduje się miejsce bronione, w rejonie którego spiętrzano wodę rzeki Czarnej, Przed spo-dziewanym atakiem nieprzyjaciela.
Wały obronne przed krzyżackie znajdowały się również w rejonie Siemna na pograniczu z Janowem, aktualnie całkowicie nie zachowane.53°26'14"N 20°36'48"E

Złote Góry - 229 m..n.p.m., najwyzszy szczyt regionu nidzickiego. W sredniowieczu niebywale wazny punkt obserwacyjny (Dla wycieczek turystycznych,szkolnych sa to szczególne miejsca do nauki o obronie terytorialnej w sredniowieczu).

prehsred7

Systemy obronne Nidzicy:
a) Miejski system obronny, związany z lokacja miasta 2 kwietnia 1381r. Mury obwodowe miasta wytyczone wokół prostokątnego rynku z dwoma bramami: od strony południowej: brama polska lub mazowiecka, a także południowa; od strony północnej zwana brama niemiecka lub tez północna.
prehsred8

prehsred9

prehsred10

prehsred11

prehsred11a

prehsred11b

W kierunku zamku [od strony obecnego Ratusza] wiodła ulica Wietrzna przez furta wieży wiatrów i dalej przez most zwodzony nad fosa w kierunku zamku. Furta ze względu na gabaryty zwana była tez trzecią bramą. Wieża wiatrów znajdowała się po środku wschodniej linii murów miejskich, a po obu jej stronach znajdowało się po 4 baszty. Wewnątrz rynku w narożniku północno – wschodnim znajdował. się tzw. Zameczek - siedziba wójta prokuratora.

prehsred12

 

Jak odczytać układ miejskiego systemu obronnego współcześnie?
Bieg Linii murów od strony południowej w kierunku zachodnim wyznacza Klasztorek [ obecnie siedziba Archiwum Państwowego]. Linia murów od strony zachodniej wyznacza usytuowanie Kościoła Świętego Wojciecha. Układ linii muru wschodniego wskazują: wyłom w baszcie narożnej Klasztorku, fragment muru obronnego przy parceli Liceum Ogólno- kształcącego, dalej baszta (obecnie siedziba Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego). Obiekty te znajdują się przy ulicy Murarskiej (przedwojenna ul. Podmurna). Z ul. Murarskiej docieramy do ul. Ratuszowej, do obrysu dawnej wieży wiatrów jw.
B) zamkowy system obronny, składający się z Zamku rezydencjonalno - obronnego i przedzamcza, usytuowanych na Wzgórzu Zamkowym, wyniesionym 18 m nad poziomem rynku. Pierwotnie tzw. pierwsze przedzamcze znajdowało się kilkanaście metrów na wschód od obecnego. Do 1912 r Wzgórze Zamkowe było niezadrzewione.

prehsred13

prehsred13a

prehsred13b

Zsynchronizowane ze sobą oba systemy obronne analizowane w kontekście dokumentu lokacyjnego Nidzicy, stanowią doskonały materiał dydaktyczny do nauki historii i promocji turystycznej.

logo cz300